„Czy to jak się czuje w relacji jest normalne?”,
„Czy każdy związek tak wygląda?”,
„Dlaczego ciągle mam w sobie poczucie winy?”
„Czemu boję się powiedzieć, co myślę?”
„Dlaczego ciągle przepraszam?”
Nie ma prostego testu, który po kilku odpowiedziach jednoznacznie oceni Twoją relację. W każdym związku pojawiają się konflikty, trudne okresy czy kryzysy. Jednocześnie przemoc psychiczna potrafi przybierać różne kształty i odcienie. Ma jednak też cechy wspólne.
Poniżej zostawiam Ci kilka pytań, które mogą pomóc spojrzeć na Twój związek z dystansu i wesprzeć w odpowiedzi na wątpliwości.
1. Czy czuję się bezpiecznie w swojej relacji?
Poczucie bezpieczeństwa jest jednym z fundamentów zdrowej relacji. Wspiera, daje stabilność. To możliwość wyrażania swoich myśli, emocji czy potrzeb bez obawy, że zostaniesz wyśmian*, poniżon*, obrażon* czy niezrozumian*. W codziennym życiu nie oznacza to tego, że partnerzy nigdy się nie kłócą ani że zawsze mają takie samo zdanie. Jednak kiedy zauważasz, że coraz częściej obawiasz się wyrażać własne zdanie, mówić o swoich potrzebach czy granicach z obawy przed reakcją. Regularnie próbujesz przewidywać jaki humor będzie miała druga osoba, nasłuchujesz czy wypatrujesz jej nastroju po jej ruchach, sposobie chodzenia czy gestach. Zastanawiasz się, czy możesz coś powiedzieć, albo odczuwasz ulgę, gdy partner wychodzi z domu, może to świadczyć o tym, że warto się zatrzymać i zastanowić czy czujesz się w tej relacji bezpiecznie.
2. Czy ktoś, z kim jestem, sprawia, że przestaję sobie ufać?
Zdrowa relacja nie wymaga rezygnowania z zaufania do siebie, swojej pamięci czy własnego osądu. Jeśli coraz częściej pojawiają się u Ciebie myśli:
„Może naprawdę źle pamiętam?” „może faktycznie coś sobie wymyślam?”, mimo, że początkowo miał*ś pewność co do tego, co zostało powiedziane lub co się wydarzyło, warto przyjrzeć się temu bliżej. Powtarzające się wątpliwości wobec własnych wspomnień czy oceny sytuacji mogą być sygnałem, że dzieje się coś, co osłabia Twoje zaufanie do siebie. Pomocna może być rozmowa z zaufaną osobą lub psychologiem, która pozwoli spojrzeć na sytuację z większym dystansem i obiektywizmem.
3. Czy coraz rzadziej spotykam się z bliskimi?
Jak reaguje partner na Twoje potrzeby spędzania czasu z innymi bliskimi? Czy czujesz się swobodnie, kiedy planujesz czas z przyjaciółmi lub rodziną?
Ograniczanie kontaktów czy izolowanie nie zawsze musi być zakazem wychodzenia z domu.
Czasem zaczyna się od krytykowania Twoich przyjaciół, wzbudzania poczucia winy przed każdym spotkaniem albo wywoływania kłótni zawsze wtedy, gdy chcesz spędzić czas z rodziną lub przyjaciółmi. Zdrowa relacja nie wymaga rezygnowania z ważnych dla Ciebie więzi.
4. Czy przepraszam częściej niż kiedyś?
Przeprosiny są ważną częścią każdej relacji. Poczucie winy jest naturalną emocją, gdy nasze zachowanie było niezgodne z wyznawanymi wartościami lub wyrządziło komuś krzywdę.
Problem pojawia się wtedy, gdy odczuwasz je niemal codziennie lub bez obiektywnej przyczyny. Jeżeli łapiesz się na tym, że przepraszasz za swoje emocje, zmęczenie, chorobę, płacz albo za rzeczy, na które nie masz wpływu, warto zastanowić się, dlaczego czujesz taką potrzebę.
W relacjach opartych na przemocy psychicznej poczucie winy bywa wykorzystywane jako sposób wpływania na drugą osobę. Może to przybierać różne formy: obwiniania za cudze emocje czy notorycznego przelewania ich na drugą osobę. Powtarzanie, że „przez ciebie się denerwuje”. Sugerowanie, że „gdyby nie Twoje zachowanie, to do niczego by nie doszło”, czy przekonywanie, że jesteś zbyt wrażliw* lub przewrażliwion*. Takie komunikaty mogą sprawić, że z czasem zaczynasz brać odpowiedzialność nie tylko za własne zachowanie czy emocje, ale również za nastrój, decyzje i reakcje drugiej osoby w relacji.
5. Gdyby moja przyjaciółka lub mój przyjaciel opowiedzieli mi dokładnie tę historię to co bym im powiedział*?
Często jesteśmy wobec siebie znacznie bardziej surowi, niż wobec innych, szczególnie tych, którzy są nam bliscy. Zdarza się też, że kiedy jesteśmy w danej sytuacji nie dostrzegamy tego co moglibyśmy spostrzec z dalszej perspektywy. Bywa, że łatwiej okazać nam troskę komuś innemu niż sobie. Aby móc ocenić miejsce w którym jestes, możesz spróbować zadać sobie pytania:
Jak mój przyjaciel czułby się na moim miejscu?
Czy to jest relacja, której bym jemu życzył*?
Co bym mu poradził*?
Taka forma może pomóc Ci spojrzeć na własną sytuację z boku.
Co dalej?
Każda relacja jest składową wielu czynników, przechodzi różne etapy, próby czy kryzysy a pojedyncze zachowania nie zawsze świadczą o przemocy psychicznej. Znaczenie ma ich powtarzalność, intencja kontroli oraz wpływ na drugą osobę. Rozpoznanie przemocy psychicznej bywa trudne, szczególnie gdy zachowania narastają stopniowo lub przeplatają się z okresami bliskości, troski i poprawy relacji.
Jeśli podczas czytania tego tekstu zauważył*ś podobieństwa do swojej relacji, nie oznacza to, że musisz podjąć od razu duże decyzje dotyczące Twojej przyszłości. Taki powtarzający się wzór może jednak dawać Ci sygnał, że w sytuacji której jesteś, warto skorzystać ze wsparcia, rozmowy z bliskim bądź psychologiem czy skonsultować się z organizacją pomagającą osobom doświadczajacym przemocy.